زمین شناسی دیجیتال

زمین شناسی دیجیتال (Digital geology) یک روش پیشرفته در دانشکده آموزش تحت الارضی شرکت شل است که به زمین شناسان اجازه می دهد در محیط اداری تجربه یک بازدید زمین شناسی (Fieldtrip) داشته باشند. این شیوه آموزشی با استفاده از تکنولوژی های واقعیت مجازی و افزوده (virtual and augmented reality) امکان پذیر می باشد. در این روش صرفه جویی زیادی در زمان و هزینه های سفرهای علمی می شود. با این تکنیک می شود به تمام دنیا (حتی کره ماه) سفر کرد و از دیدنی های زمین شناختی آنها تجربه کسب کرد.

واحدهای جریانی

واحدهای جریانی نوعی از تقسیم بندی مخزنی است که سنگ مخزن را برا اساس نوع و ژئومتری حفرات مشابه (رفتار هیدرولیکی مشابه) تقسیم بندی می کند. طبق تعریف ایبنک (Ebank, 1987) هر واحد جریانی حجم مشخص و قابل نقشه برداری از کل سنگ مخزن است که ویژگی های زمین شناسی و پتروفیزیکی موثر بر جریان سیال ثابتی دارد و قابل تفکیک از دیگر حجم سنگ مخزن است. واحدهای جریانی ممکن است کاملاً منطبق بر واحدهای زمین شناسی و لیتولوژیکی نباشد.

ریشه اختلاف نظرها در بین زمین شناسان و روش صحیح گفتگو

زمین شناسی علمی بر مبنای مشاهده، مقایسه و تفسیر است و کمتر از آزمون و داده های تجربی در آن استفاده می شود. این موضوع یکی از مهمترین ریشه های اختلاف نظر در بین زمین شناسان است. در حین تاریخ تکامل این علم، زمین شناسان به جدال های مختلفی با مذهبیون، سیاسیون و طبیعیون پرداخته اند. از طرفی ضعف در مهارتهای ارتباطی و گفتگو باعث شده که جوامع زمین شناسی عمدتاً با مشکل "بحث و جدل" بجای گفتگو و تبادل افکار روبرو باشند. این بحث ها و اختلاف دیدگاه ها فرهنگ خاصی در میان دوستان و همکاران زمین شناسی ایجاد کرده و موجب منزوی شدن برخی از بزرگان این علم شده است. کشور ما نیز از این موضوع مستثنا نیست. بسیار شاهد این بودیم که در ادارات و سازمانهای مختلف، جلسات و گروهای علمی بحث و جدل موجب دلخوری همکاران شده است. نباید فراموش کنیم که در چنین علم تفسیری ممکن است هر فرد عقاید مختلف و دلایل گوناگون داشته باشد.  

دکتر هلاکویی در مورد دلایل روانشناختی اختلاف در گفتگوها می گوید: "یک دلیل اینکه برخی آدمها درگفتگو با یکدیگر برسر باورهایشان می جنگند این است که باورها و عقایدشان را جزئی از وجود خود و غیر قابل تغییر می دانند و بدین ترتیب اگر کسی با عقیده آنها مخالف باشد انگار با موجودیت آنها مخالف است پس احساس خطر کرده و با او درمی افتند اما باور وعقیده متعلق به هیچ کس نیست، همانطور که زبان متعلق به کسی نبوده و توسط شخصی به وجود نیامده است، باورها و اعتقادات مجموعه ای از افکار درست و غلط هستند که ما آنها را به صورت خودآگاه یا ناخودآگاه از دیگران کسب کرده ایم و حالا، عاقلانه آن است که در گفتگوهایمان به جای دفاع از باورهایی که مال ما نیستند، درست و غلط بودن آنها را مورد سنجش و توجه قرار دهیم.

نوع مثبت گفتگو، گفتگوی برابر و هم سطح است، درچنین گفتگویی فرد ذهنیتش به این صورت است که من نظروعقیده ای دارم که ممکن است درست یا اشتباه باشد و میخواهم آن را با تویی که برای من مهم هستی در میان بگذارم تا بدانم: نظر تو درآن باره چیست؟ و پس از آن، خودم چگونه به موضوع می نگرم؟ در این نوع گفتگو ذهنیت فرد اینگونه نیست که من همه چیز را می دانم، درنتیجه یا از شنیدن صحبتهای طرف مقابل دوری کند و یا به جای کوشش در فهمیدن حرفهای او، درپی ایراد گرفتن و اصلاح کردنش باشد، بلکه پس ازبیان نظرخود، بی طرفانه به صحبتهای طرف مقابل گوش داده و درهمان هنگام هم به آنها می اندیشد به دور از حدس و گمان و پیش داوری، اگر ابهامی در صحبتها وجود داشته باشد درباره آن سئوال می پرسد، در نهایت برای خود و دیگری این حق را قائل است که هرفکر و باوری را که خود درست می پندارند، انتخاب کنند.

مخالفت با من، دشمنی با من نیست. هر انسانی می تواند و باید دیدی تازه و بدیع و مختلف داشته باشد و این همان چیزی است که دنیای ما را نه تنها زیباتر و زیستنی تر، که پیشرونده تر و رو به ترقی و تکامل تر می گرداند. جهان محل دیالکتیک و مواجه افکار متفاوت است و همه انسان ها آزادند و مختار به ابراز آن چه خوب و درست و مناسب و مفید می دانند."

نفت نشتی خلیج مکزیک به کجا رفته است؟

ارزیابی آسیب محیط زیستی ناشی از نشت نفت از چاه ماکاندو در خلیج مکزیک (2010Deepwater Horizon) به یک چالش جدی تبدیل شده است. به نظر می رسد 2 میلیون بشکه از این نفت در اعماق آبهای اقیانوسی به دام افتاده است. تحقیقات دیوید ولنتاین و همکارانش از موسسه اقیانوس شناسی وودز هول در سال 2014 نشان می دهد که بخشی از نفت نشت یافته در آبهای عمیق دریایی ابتدا به دام افتاده و سپس در کف دریا رسوب کرده است. برای این منظور از ترکیبات انحلال ناپذیر هوپان نفت به عنوان ردیاب استفاده شده است. با تجزیه و تحلیل داده های بیش از 3000 نمونه جمع آوری شده از 534 مکان، نشان داد 2 تا 16 درصد از نفت نشت یافته حدود 1250 مایل مربع از کف دریای عمیق آلوده کرده است. این شواهد نشان می دهد که نفت نشت یافته ابتدا بصورت ابری از قطرات ریز در اعماق 3500 فوتی معلق شده و بدون اینکه به سطح برسد رسوب کرده است که موجب آسیب زیست محیطی به مرجانهای عمیق شده است. مطالعات این محققین علاوه بر نشان دادن الگوی آلودگی های اینچنینی، می تواند رفتار نفت در آبهای اقیانوسی را نشان دهد. همچنین در پیش بینی اثرات آلودگی های آینده در اقیانوس ها کمک نماید.

شکل گیری زمین شناسی: مرور تاریخی

مطالعه تاریخی تحولات علمی در زمین شناسی نشان می دهد که شکل گیری این علم بسیار متأثر از نظرات و نوشتارهای چندین دانشمند کلیدی (عمدتا در اوایل قرن نوزدهم) است. در اواخر قرن هفدهم، نیکلاس استنو (زمین شناس دانمارکی) اصول مهم چینه شناسی را تبیین کرد. این اصول اساس علم چینه شناسی نوین برای تعیین سن نسبی قرار گرفت. در اواخر قرن هجدهم، جیمز هاتن در جدال با باورهای رایج، نه تنها تفکر پلوتونیستی را مطرح و رهبری کرد بلکه در مقابله با جریانهای مذهبی سن زمین را بیشتر از 6 هزار سال دانست. مفهوم اصل یکنواختی که او در کتاب "تئوری زمین" معرفی کرد دستمایه نظرات و عقاید سر چارلز لایل زمین شناس اسکاتلندی در نوشتن کتاب "اصول زمین شناسی" شد. بی شک کتاب لایل اثر مهمی بر داروین (نظریه فرگشت) و دیگر زمین شناسان معاصر با او داشت. در همین دوره در انگلستان، ویلیام اسمیت برای اولین بار نقشه زمین شناسی تهیه کرد. آثار و نظرات این دانشمندان شالوده زمین شناسی نوین را پی ریزی کرد.

دریاچه ارومیه

دریاچه ارومیه مثال بسیار جالب از یک حوضه رسوبی تبخیری است. در فروردین از بقایای دریاچه ارومیه بازدید کردم و پهنه نمکی در ساحل شمال شرقی از تبخیر آن بجای مانده بود. قطر نمک قابل رویت در سطح حدود چند سانتیمتر بود و در آبراه های و مانداب های بلورهای نمک درحال تشکیل بودند. روزگاری نه چندان دور این بخش های دارای آب و مسافران تابستانی زیادی بود.

میدان گازی مشترک ایران و انگلیس در دریای شمال

میدان گازی رام یا رهام (Rhum Gas Field) یک میدان گازی فراساحل مشترک بین ایران و انگلیس است که در ۴۰۰ کیلومتری شهر ابردین در آب‌های ساحلی اسکاتلند در دریای شمال قرار دارد. قرارداد اکتشاف این میدان در سال ۱۹۷۳ منعقد شد در سال ۱۹۷۷ به کشف میدان انجامید ولی به دلیل مشکلات فنی پیچیده استخراج گاز از این میدان، استخراج آن تا سال ۲۰۰۶ به طول انجامید. شرکت انگلیسی بریتیش پترولیوم (BP) و شرکت ملی نفت ایران است هر یک مالک ۵۰ درصد از میدان گازی رهام  در دریای شمال است.

کارشناسان بی.پی معتقدند این میدان ۱۳۵ میلیون بشکه نفت خام و ۸۰۰ میلیون فوت مکعب گاز طبیعی را در خود جای داده است. بنابر آمار دیگری، این میدان توانایی تولید ۱۹۰ میلیون فوت مکعب گاز در روز را دارد که می‌تواند پنج درصد از نیاز روزانه انگلستان را تأمین کند.

تولید گاز از این میدان از سال ۲٠٠۵ تا ۲٠١٠ میلادی روزانه حدود ۴.۵ میلیون مترمکعب بوده است که در سال ۲٠١٠ دولت انگلستان به دلیل اعمال تحریم علیه ایران، تولید گاز از این میدان را متوقف کرد. عملیات استخراج مشترک از این میدان از نوامبر ۲۰۱۰ و در پی تصویب تحریم‌های تصویبی اتحادیه اروپا علیه صنایع نفت و گاز ایران تا اکتبر ۲۰۱۴ متوقف شده بود.