کتاب سنگ های رسوبی در صحرا: راهنمای مطالعات صحرایی- زمین شناسی نوشته موریس تاکر که توسط دو تن از دوستانم دکتر مهدی دارائی و دکتر ئارام بایت گل ترجمه شده است در فروردین 96 قابل عرضه برای علاقمندان است. این کتاب توسط انتشارات علوی چاپ شده و قیمت آن 170 هزار ریال می باشد. آدرس مرکز پخش این کتاب بر روی جلد درج شده است.
نفت می تواند در سنگهای بلورین پی سنگی (آذرین و دگرگونی) به شدت گسله و شکسته شده یافت شود. این سنگها معمولاً به صورت ناپیوسته با توالی های رسوبی (حاوی سنگ منشأ) پوشیده می شوند و یا بصورت توده های ولکانیکی و بلورینی که بر روی سنگ منشأ توسعه یافته اند. اگرچه این مخازن بصورت اتفاقی اکتشاف یافته اند ولی وجود آنها به لحاظ زمین شناسی معنی دار است. برای سالیان زیادی این مخازن جزء مخازن غیر اقتصادی محسوب می شد ولی پیشرفتهای اخیر ریسک حفاری آن را کاهش داده و توجه جهانی را به این مخازن جلب کرده است. چالش های زیادی در مورد اکتشاف و تولید این مخازن وجود دارد. همچنین روشهای ارزیابی سازند غالباً در توالی های رسوبی توسعه یافته است و باید بصورت قابل ملاحظه ای در مورد این مخازن تغییر یابند. مخازن ولکانیکی از مشهورترین نوع این مخازن می باشند. این مخازن در الجزایر، آرژانتین، برزیل، کانادا، شیلی، ژاپن، چین، ویتنام، مصر، هند، آمریکا و بسیاری نقاط دیگر دنیا گزارش شده اند. در سال های اخیر کتاب ها و مقالات متعددی در زمینه مخازن بلورین پی سنگی نوشته شده است.
 |
 |
در سال 2008 مقاله ای تحت عنوان “From landscapes into geologic history” به مناسبت روز جهانی سیاره زمین در nature (نوشته فیلیپ آلن) به چاپ رسید. او در این مقاله می گوید فرآیندهای رسوبی مناظر و ارتفاعات زمین را به تاریخ زمین ترجمه می کند. در آینده بسیاری از علوم با رشته های دیگر علمی تلفیق می شود و شاخه های علمی جدیدی ایجاد خواهد شد. مطالعه فرآیندهای سطح زمین یکی از شاخه های رو به رشد زمین شناسی است که سعی در یکپارچه کردن رشته های علمی ژئومورفولوژی، هواشناسی و اقیانوس شناسی دارد. رسوبشناسان توجه ویژه ای صرفاً به رسوبات نهشته شده دارند و در مقابل ژئومورفولوژیست ها توجه خود را به بخش صرفاً فرسایشی زمین (منشأ رسوبات) جلب کرده اند. با تلفیق رسوبشناسی و ژئومورفولوژی، سیستم سطح زمین مفهمومی جامع تر از سیستم رسوبی بوده که شامل فرسایش، انتقال و رسوبگذاری خواهد بود که به روش source-to-sink معرفی شده است.
برای سالیان متمادی زمین شناسان معتقد بودند که دولومیتی شدن سنگ آهک همراه با افزایش 13 درصدی تخلخل است و با این باور معتقد بودند که زونهای دولومیتی شده می تواند زون های مخزنی باشد. طی دولومیتی شدن یونهای کوچکتر منیزیم جایگزین یون کلسیم در ساختار بلور کلسیت می شود و این تغییر همراه با ایجاد 13 درصد فضای خالی است. امروزه این نظر تبدیل به یک افسانه شده است. زیرا صرفاً در تئوری صادق است. در این موضوع فرض بر این است که سنگ آهک کاملاً از کلسیت تشکیل شده است درحالیکه ممکن است بخشی از سنگ از کانی های آراگونیت تشکیل شده باشد. تبدیل کانی آراگونیت به دولومیت با ایجاد 6 درصد تخلخل همراه است. پس تبدیل سنگ آهک به دولومیت حتی در تئوری موجب ایجاد تخلخل 6 تا 13 درصد است. همچنین فرض بر این است که سنگ آهک فاقد تخلخل می باشد و لذا فاقد تراوایی است. پس چگونه امکان نفوذ شورابهای غنی از منیزیم وجود خواهد داشت؟ بر طبق مطالعات لوسیا (2004) امروزه مشخص شده است که دولومیتی شدن موجب افزایش تراوایی می شود و در میزان تخلخل تأثیر اندکی دارد. درواقع تخلخل در دولومیت از سنگ آهک اولیه به ارث می رسد. با وجود این مثال های زیادی وجود دارد که دولومیت های یک مخزن نسبت به رخساره های آهکی تخلخل بهتری دارند (ماچل، 2004). برای مطالعات بیشتر به کتاب ژئومتری و پتروژنز مخازن هیدروکربوری دولومیت (Geometry and Petrogenesis of Dolomite Hydrocarbon Reservoirs) مراجعه کنید.
 |
 |
به بهانه معرفی کتاب اصول سکانس استراتیگرافی (Principles of Sequence Stratigraphy) نوشته اکتاوین کاتانینو (Octavian Catuneanu) :
"سه انقلاب علمی در زمین شناسی رسوبی رخ داده است. اولین انقلاب در اواخر دهه 1950 و اوایل دهه 1960، با توسعه مفهوم رژیم های جریانی، فرآیندها و رخساره های مرتبط با آن اتفاق افتاد. این پیشرفت موجب شد تشکیل و همراهی ساخت های رسوبی در سیستم رسوبگذاری پیش بینی و توضیح داده شود. دومین تحول در ابتدای دهه 1960 با استفاده از مفاهیم تکتونیک و ژئودینامیک در آنالیز فرآیندهای رسوبی در مقیاس ناحیه ای رخ داد. این مفاهیم موجب توسعه آنالیز حوضه در اواخر 1970، به عنوان چارچوبی علمی برای بررسی منشأ و تاریخچه رسوبی محیطهای رسوبی شد. سکانس استراتیگرافی به عنوان سومین انقلاب علمی در زمین شناسی رسوبی شناخته می شود که از اواخر دهه 1970 شروع شده است. اگرچه ریشه این روش مطالعه به سالهای قبل بر می گردد. کاربرد گسترده این روش در اکتشاف هیدروکربور موجب محبوبیت فراگیر آن شده است."
کتاب سکانس استراتیگرافی پلیت عربی (Arabian Plate Sequence Stratigraphy) توسط شارلند و همکاران (.Sharland et al) در سال 2001 به چاپ رسید. این کتاب به مرور کلی و تطابق توالی های رسوبی پلیت عربی (از مدیترانه و دریای سرخ تا کوههای زاگرس) بر مبنای سکانس استراتیگرافی می پردازد. همچنین این کتاب حاوی اطلاعات لیتواستراتیگرافی، بایواستراتیگرافی، رسوبی و ژئوشیمیایی توالی های این پلیت است. نقشه عناصر تکتونیکی پلیت عربی و چارت زمان-سکانس استراتیگرافی از پیوست های این کتاب می باشد.
کتاب حوضه های رسوبی و زمین شناسی نفت خاورمیانه (Sedimentary Basins and Petroleum Geology of the Middle East) نوشته الشرحان و نایرن در سال 1997 است. این کتاب بر اساس سیکل های اسلاس، توالی های رسوبی ادوار مختلف، پتانسیل هیدروکربوری آنها و مخازن مهم را در کشورهای خاورمیانه (عمدتاً پلیت عربی) مورد ارزیابی قرار می دهد.
کتاب برگه های اطلاعات زمین شناسی در صحرا، آزمایشگاه و دفتر (AGI Data Sheets) توسط موسسه زمین شناسی آمریکا چاپ و به روز می شود. این کتاب حاوی تمام جداول و تقسیم بندی استاندارد رایج در زمین شناسی است. ویرایش سوم این کتاب مربوط به سال 1989 است که برای دانلود ارائه می شود.
جیمز هاتن (1797-1726) نجیب زاده و پزشک اسکاتلندی را پدر زمین شناسی نوین می شناسند. اگرچه او پیدایش زمین را به بیش از شش هزار سال نسبت داد ولی جیمز یک خداپرست واقعی بود. کتاب مشهور او "Theory of the Earth" در بین سالهای 1788 تا 1795 به چاپ رسید. به دلیل تعصبات مذهبی مقدمه این کتاب تا سال 1975 به چاپ نرسید! جک رپچک (Jack Repchek) کتابی در مورد ایشان نوشته است با نام"مردی که زمان را یافت: جیمز هاتن و کشف قدمت زمین". جیمز هاتن جمله معروفی دارد "هیچ اثری از سرآغاز نیست و هیچ چشم اندازی از پایان".
یک کتاب خوب هرگز تمام نمی شود (R. D. Cumming). این بهترین توصیفی است که برای کتاب "پترولوژی رسوبی" نوشته موریس تاکر می توان نسبت داد. با وجود اینکه این کتاب را بارها خواندم ولی هرگز این کتاب برای من تمام نشد.