آیا زاگرس یک حوضه رسوبی است؟ آیا کاربرد حوضه زاگرس (Zagros Basin) در نوشته های علمی صحیح است؟ در مطالعه تعدادی از مقالات مختلف متوجه شدم که برخی از اصطلاح "حوضه زاگرس" استفاده می کنند. باید متذکر شوم که کاربرد این اصطلاح صحیح و علمی نیست. مفهوم حوضه عمدتاً به یک فروافتادگی پرشده با رسوبات ضخیم در پوسته زمین (روی پی سنگ) اطلاق می شود. به عبارت علمی تر حوضه رسوبی مکانی با سوبسیدانس ناحیه ای (در مقیاس صدها کیلومتر) و طولانی مدت می باشد که موجب تجمع و حفظ رسوبات می شود. لذا حوضه رسوبی نتیجه رخدادهای مهم تغییر شکل پوسته است. هر حوضه با ویژگی های زمانی، ابعاد و نوع رسوبات شناخته می شود و دارای حاشیه قابل تعریف است. مکانیسم های مختلفی در ایجاد این سوبسیدانس نقش دارند که به دلیل ریفتی شدن، خم شدگی و سرد شدن لیتوسفر می باشد. حوضه های رسوبی بر اساس جایگاه یا محیط تکتونیکی و مکانیسم سوبسیدانس قابل تقسیم بندی هستند. این مفهوم را نباید با ایالت هیدروکربوری (Petroleum province) و یا کمربند کوهزایی (Orogenic belt) که به ترتیب مفاهیمی جغرافیایی و ساختاری است اشتباه گرفت. حوضه پاریس و حوضه ویلستون مثال هایی از حوضه رسوبی است.

ناحیه زاگرس به بخشی از کوهزایی نوع آلپی در ایران گفته می شود که تشکیل دهنده نوار کوهزایی با جهت گیری شمال غربی و جنوب شرقی است. این ناحیه در طول زمان تحول تکتونیکی و تاریخچه رسوبگذاری متفاوتی داشته است. روندهای ساختاری مهم این ناحیه با رخدادهای تکتونیکی پرکامبرین پسین شکل می گیرد و در ادوار مختلف ماهیت متفاوتی به لحاظ تکتونیکی و رسوبگذاری می یابد. این ناحیه سیستم کششی (اینفراکامبرین تا کامبرین پیشین)، حاشیه غیرفعال و پلتفرمی پالئوتتیس (کامبرین تا کربنیفر)، ریفتی شدن (پرمین-تریاس)، حاشیه غیرفعال نئوتتیس (تریاس تا کرتاسه میانی)، فورلندی و برخوردی (کرتاسه پسین تا حال) تجربه کرده است. اگرچه نتیجه این تغییرات تکتونیکی رسوبگذاری رسوبات ضخیم است ولی این رسوبات در یک محیط تکتونیکی با سوبسیدانس پیوسته توسعه نیافته اند. از طرفی دیگر این رخداد صرفاً محدود به جغرافیای ایران و زاگرس نبوده است. بنابراین استفاده از اصطلاح حوضه زاگرس (Zagros Basin) اشاره به زمان، محدوده جغرافیایی و رسوبات خاصی ندارد. به عبارت دیگر ناحیه زاگرس در ادوار مختلف ناحیه ای با رسوبگذاری (خشکی و دریایی)، خشکی زایی و حتی کوهزایی بوده است.

اصطلاح "حوضه پروفورلند زاگرس" (Zagros Proforeland Basin) که در ادبیات زمین شناسی رایج شده است به درستی اشاره به زمان پروفورلندی (کرتاسه پسین تا میوسن) این ناحیه دارد. بنابراین در استفاده از این اصطلاحات ملاحظات لازم را انجام دهید.