نکاتی از مقاله جیمز و وایند (1965) تحت عنوان : فرهنگ چینه شناسی منطقه مورد توافق کنسرسیوم ایرانی نفت

1)      جیمز و وایند به ترتیب زمین شناس و فسیل شناس ارشد شرکت اکتشاف وتولید نفت ایران بودند.

2)   این مقاله به بررسی چینه شناسی و تطابق رسوبات تریاس تا پلیو-پلئیستوسن در ناحیه مورد نظر می پردازد و واحدهای تعریف شده را با واحدهای چینه شناسی عراق، کویت و عربستان مقایسه می کند.

3)      ناپیوستگی های ناحیه ای انتهای آپتین، بین سنومانین-تورونین و ائوسن را در این رسوبات کمابیش پیوسته گزارش می کند.

4)      یک ناپیوستگی زاویه دار را در بخش فوقانی گروه فارس مربوط به میو- پلیوسن معرفی می کند.

5)   از تریاس تا کرتاسه پسین رسوبگذاری کربناتی-شیل تحت تأثیر حرکت های خشکی زایی بوده و همزمان با شروع فعالیت های کوهزایی زاگرس (از کرتاسه پسین تا پالئوژن) رسوبگذاری همراه با تغییر رخساره و ضخامت مشخص بوده است.

6)      کنگلومرای بختیاری با حالت ناپیوستگی زاویه دار روی گروه فارس قرار می گیرد.

7)      مذاکرات اکتشاف نفت بین ایران و 8 شرکت خارجی از سال 1954 شروع شد.

8)      برای راحتی بحث ناحیه مورد بررسی زاگرس به سه ناحیه لرستان، خوزستان و فارس تقسیم شده است.

9)      هدف تعریف نامهای رسمی برای واحدهای چینه شناسی تریاس تا پلیو-پلئیستوسن بوده است.

10)  تعاریف بر مبنای واژه شناسی زیرکمیته بین المللی چینه شناسی (1961) و کمیسیون آمریکایی فرهنگ چینه شناسی (1961) می باشد ولی فارغ از این فرهنگ های چینه شناسی اصطلاح های سه بخشی تحتانی، میانی و فوقانی در خاورمیانه مصطلح است.

11)   نمونه های ماکروفسیل توسط کارشناسان موزه سدویک (Sedgwick) دانشگاه کمبریج از سال 1958 شناسایی و تأیید شدند.

12)  برای مقایسه با کشورهای عربی از منابعی چون اون و نصر (1958)، استینیک، برکمپ و ساندر (1985) و فرهنگ چینه شناسی عراق (وان بلن 1959) استفاده شده است.

13)  تا زمان نوشتن مقاله 19 میدان نفتی اکتشاف یافته که گفته شده در مورد اقتصادی بودن 5 میدان (بینک، بوشگان، منصوری، خلف آباد و گلخاری) تردید وجود دارد. بیشتر مخازن در سازند آسماری بوده، برخی در گروه بنگستان (میدان بنگستان) و مقادیری در گروه خامی که در میدان خارگ حجم اقتصادی دارد.

14)   بخش اعظم کار بر اساس تلاش های کنت، اسلینگر و توماس (1951) بوده است.

15)   سازند خانه کت: دولومیت های تریاس خاکستری و ریزبلور، برش نمونه تنگ دانه قمبری (1195 فوت) در ساختمان خانه کت، مرز بالا و پایین سازگار، مرز پایینی روی دولومیت ها و شیل های هوازده و زرد رنگ و مرز بالایی دارای برش و اسلامپ، معادل این سازند در کوه سورمه، چاه مند 2 و لاوان 1 دارای انیدریت (کنگان و دشتک) است. فسیل ها (آقاتامینا، نودوزاریا، فروندیکولاریا، آئولیاسیک دانینگتونی و دوکفه ای سودومونیت و آمونیت پاراسراتیت) زیر آهکهای تروکولینادار. تریاس پیشین تا  رائیتیک

16)   سازند نیریز: (شیل بلوتی، عراق)، برش نمونه تنگ دانه قمبری (950 فوت) در ساختمان خانه کت، لیتولوژی (دولومیت، سیلتستون ماسه ای، آهک و گلسنگ)، مرز پایینی سازگار و مرز بالایی تدریجی، معادل سازند مرات در عربستان، فسیل (دارای استراکودا و گاستروپودا نازک لایه، اربیتوپسلا پریکورسور، لیتیوتیس و مگالودون)، ژوراسیک پیشین (لیاس)

17)   سازندهای ژوراسیک معدل عدایه، موس، علن، سرگلو، نجمه و گوتنیا (فرهنگ چینه شناسی عراق، وان بلن 1959) در میادین امام حسن و مسجدسلیمان (1963-1964) حفاری شد و فاقد معادل لیتولوژیکی در منطقه بود. این سازندها همسن سازندهای عراق و اصطلاحاً هموتاگسیال (Homotaxial) آنها می باشند.

18)   سازند عدایه (انیدریت 200 فوت)

19)   سازند موس (شیل 180 فوت)

20)   سازند علن (انیدریت 300 فوت)

21)   سازند سرگلو (آهک و شیل سیاه 500-700 فوت) پاسادونیا و آمونیت باجوسین

22)   سازند نجمه (آهک پلتی و جلبک دار 600 فوت)

23)   سازند گوتنیا (انیدریت محیط عمیق 450 فوت) و سازند هیث (انیدریت سابخایی)

24)   سازند گرو (آمونیت های هوتروین)

25)   گروه خامی یا سنگ آهک خامی از کوه خامی (سازندهای سورمه، هیث، فهلیان، گدوان و داریان) از ژوراسیک پیشین تا آلبین معادل سنگ آهک اسبو

26)   عارضه ساز یعنی مقاوم در برابر فرسایش و سازنده توپوگرافی

27)   سازند سورمه: دولومیت و سنگ آهک دولومیتی در کوه سورمه (2205 فوت)، قاعده لیتیوتیس دار، مرز زیرین تدریجی روی شیل و سنگ آهک دولومیتی مارلی (نیریز) و مرز فوقانی با تغییر دولومیت های با ندول چرت به آهک های اوئید و پلوئید دار (فهلیان)، آهک های کم عمق در فارس تغییر به شیل سیاه، آهک و تبخیری در جنوب لرستان و خوزستان، در فارس ساحلی در زیر سازند هیث، بخش تحتانی لیتیوتیس دار (لیاس)، بخش میانی دارای اکینوئید های باتونین و بخش فوقانی زیر زون پفندرینا دار قرار می گیرد. به دلیل عدم وجود مارکرهای آمونیتی تعیین سن با آشکوبهای استاندارد ژوراسیک مقدور نیست.

28)   سازند انیدریتی هیث: در در فارس ساحلی (150 فوت) و خلیج فارس، برگرفته از استینیک و برکمپ (1952)، تبخیری های سابخایی، فاقد فسیل، انتهای چرخه رسوبی ژوراسیک

29)   سازند فهلیان: روستای فهلیان در دامنه جنوبی کوه دول (1200 فوت)، آهک های اوئیدی و پلوئیدی، مرزهای چینه شناسی سازگار، در فارس و شمال لرستان-خوزستان گسترش دارد در جنوب لرستان-خوزستان به گرو تبدیل می شود. فسیل (لیتوکودیوم، تروکولینا، سودوسایکلامینا، سالپینگوپورلا و ...)، سن نئوکومین

30)   سازند گدوان: شیل آمونیت دار، مارل آپتین-بارمین، برش نمونه در کوه گدوان (350 فوت)، مارل و شیل تیره رنگ، مرزهای بالایی و پایینی تدریجی، معادل رتاوی و زوبیر و میناگیش و مخول کویت، دو رخساره دارد در فارس شمالی دارای شیل تیره و فارس ساحلی دارای سنگ آهک، نئوکومین پسین تا آپتین

31)   سازند داریان: سنگ آهک اربیتولینادار یا آلبین-آپتین، برش نمونه روستای داریان در کوه گدوان، ادامه شعیبا، در خلیج فارس فهلیان، گدوان و داریان پیوسته آهکی می شود، در فارس ساحلی مرز فوقانی آثار ناپیوستگی دارد، سن آپتین

32)   ناپیوستگی آلپتین-آلبین: دارای مرز با حالت رنگامیزی شده، اولیتی و گلوکونیتی (بویژه در فارس ساحلی)

33)   سازند گرو: برش نمونه در کبیرکوه لرستان، روستای آرکواز (1000 فوت)، شیل آلی تیره و سنگ آهک آرژیلیتی و پیریتی، مرز فوقانی ماسه ای و گلوکونیتی (ناپیوسته)، معادل بالامبو در عراق، فسیل ها شامل رادیولاریا و آمونیت که سن نئوکومین تا کونیاسین را تأیید می کند.

34)   گروه بنگستان: سنگ آهک کرتاسه میانی (پیشنهادی اسلینگر و کریکتون 1959)، سنگ آهک رودیستی، هیپوریتیکی و لشتگان، شامل سازندهای کژدمی، سروک، سورگاه و ایلام، کژدمی هم نازکه برخی جاها و هم جز یک سیکل رسوبی به گروه اضافه شده، ناپیوستگی پساسنومانین-تورونین در دل گروه مورد تأیید کمیسیون چینه شناسی نیست.

35)   سازند کژدمی: شیل آمونیتی و سازند آباد، برش نمونه در تنگ گورگودا کوه گچساران (690 فوت)، شیل های بیتومینی سیاه با آهک رسی، گلوکونیت دار، قاعده حاوی زون های قرمز و اکسیدی، مرز زیرین با آهکهای چرتی دارای زون های سرخ که نشان دهنده کم عمق شدن و دیاستم است. معادل بورگان و نهرعمر در کویت و عراق، به طرف لرستان آهکی می شود. دو رخساره شیلی (خوزستان و فارس) و آهکی (لرستان)، حاوی فسیل های رادیولاریا، فرام پلاژیک، آمونیت و اکینودرم، سن آلبین تا سنومانین پیشین

36)   سازند سروک: برش نمونه در تنگ سروک کوه بنگستان (2695 فوت)، سنگ آهک، مرز فوقانی رنگ آمیزی سرخ آهنی و آثار انحلال، مرز تحتانی و فوقانی تدریجی و سازگار، دو رخساره آهکی کم عمق ضخیم لایه (حاوی رودیست و دیگر نرمتنان) و سنگ آهک رسی نازک لایه (رخساره پلاژیک)، در خوزستان و فارس مرز فوقانی انحلالی و ناپیوستگی مشخص ولی در لرستان محو شده و سن آن تا آلبین می رسد. در فارس ساحلی دارای دو عضو مدود و احمدی برگرفته از کویت و عراق است، مدود اربیتولینا دار و احمدی شیل تیره رنگ (مارل اگزوژیرا دار)، تغییرات رخساره ای و فسیلی فراوان دارد، سن آلبین تا تورونین

37)   سازند سورگاه: برش نمونه تنگ گراب کبیرکوه (576 فوت سنگ آهک تیره و شیل)، مرز تحتانی و فوقانی؟ ناپیوسته با سروک و ایلام، عمدتا در لرستان، سن تورونین؟ و سانتونین پیشین

38)   سازند ایلام: برش نمونه تنگ گراب کبیرکوه (624 فوت)، سنگ آهک وشیل، مرز زیرین با ندول های هماتیتی، مانند سروک دارای دو رخساره کم عمق و عمیق (لرستان)، سن سانتونین-کامپانین

39)   ناپیوستگی سنومانین-تورونین: در کشورهای اطراف نیز مشاهده شده و طول مدت آن متغیر است.

40)   سازند گورپی: قبلا مارل گلوبیژرینا و یا دزک، برش نمونه در تنگ پابده در کوه پابده (1050 فوت)، مارل و شیل، مرز زیرین زون هوازده فروژنوس، دو عضو آهکی امام حسن (365 فوت) و عضو آهکی لوفا در این سازند، شیل پیشرونده، سانتونین تا ماستریشتین

41)   سازند تاربور: برش نمونه در کوه گدوان (1730 فوت)، مرز پایینی سازگار نوشته ولی الان ناپیوسته در نظر می گیرند. وجود آثار ناپیوستگی در بخش فوقانی (ندول سنگ آهنی) و رنگامیزی، عمدتا فارس داخلی، دارای رودیست، نرمتنان و لوفتوزیا، معادل طیارات و آروما در کویت و عربستان، کامپانین پسین تا ماستریشتین

42)   سازند امیران: فیلیش، برش نمونه در کوه امیران نزدیک معمولان (2960 فوت)، رودخانه کشکان، ماسه سنگ و سیلتستون، کنگلومرا و کربناتی ها، مرز پایینی تدریجی، عمدتا در شمال لرستان، سن ماستریشتشن تا پالئوسن

43)   سازند ساچون: اینفرانومولیتیک ژیپس، برش نمونه کوه ساچون (4640 فوت)، لیتولوژی (ژیپس، مارل و دولومیت)، بین تاربور و جهرم، غالباً در فارس داخلی، سن ماستریشتین پسین تا ائوسن ؟!،

44)   سازند تله زنگ: سنگ آهک ائوسن میانی، برش نمونه در تنگ دو کنار ایستگاه راه آهن تله زنگ (670 فوت)، روی امیران و زیر تله زنگ، مرز بالایی احتمالا ناپیوسته، دو آهک تله زنگ و شهبازان به سن پالئوسن-ائوسن با کشکان در میان از هم جدا می شوند. سن پالئوسن تا ائوسن میانی

45)   سازند کشکان: لایه های سرخ ائوسن،  کوه امیران (1125 فوت)، آواری های سرخ متشکل از چرت، مرز بالایی هوازده، سن پالئوسن تا ائوسن میانی

46)   سازند شهبازان: سنگ آهک فاقد فسیل، تنگ دو کنار ایستگاه راه آهن تله زنگ (1110 فوت)، پر از نومولیت، سن ائوسن میانی تا پسین

47)   سازند جهرم: برش نمونه تنگ آب کوه جهرم (1535 فوت)، سنگ آهک دولومیتی، مرز بالایی ناپیوستگی ناحیه ای، معادل راذوما- دمام، سن پالئوسن تا ائوسن پسین

48)   سازند پابده: مارل گلوبوژرینا و یا دزک، برش نمونه تنگ پابده کوه پابده (2620 فوت)، رخساره های عمیق شیل و مارل، سن پالئوسن پسین تا میوسن

49)   سازند آسماری: سنگ آهک یوفرات، خمیر و کلهر، sensu lato and sensu stricto، برش نمونه در تنگ گل ترش (1030 فوت) کوه آسماری، عضو ماسه اهواز و تبخیری کلهر، سن الیگوسن تا میوسن پیشین

50)   گروه فارس: شامل سازندهای گچساران (فارس تحتانی)، میشان (فارس میانی) و آقاجری (فارس فوقانی) و سازند رازک در فارس داخلی

51)   سازند گچساران: دارای سه عضو چهل (970 فوت)، چمپه (360 فوت) و مول (175 فوت)، ریچاردسون، اسلینگر و استرانگ روی این سازند کار کردند ولی مقطع تیپ توسط واتسون در میدان گچساران (چاههای 25، 21، 27، 20، 18، 14) معرفی شد. دارای 7 عضو غیر رسمی است، سن میوسن پیشین

52)   سازند رازک: مقطع تیپ کوه جهرم (2540 فوت مارل و آهک سیلتی)، معادل سازند سرخ بالایی، سن میوسن پیشین

53)   سازند میشان: برش تیپ در راه Golden Staircase به طرف میدان گچساران (2330 فوت مارل و آهک فسیل دار)، دارای عضو آهکی گوری (آهک اپرکولینا)، مقطع تیپ در کوه گچ لار، سن میوسن پیشین تا میانی

54)   سازند آغاجری: برش تیپ در میدان آغاجری (9730 فوت ماسه سنگ آهکی و مارل)، عضو لهبری ، دیاکرون هست، برش تیپ در تنگ توکاب میدان هفتکل (5170 فوت سیلتستون و مارل)، سن میوسن پسین تا پلیوسن

55)   سازند بختیاری: نام به افتخار ایل بختیاری، مقطع تیپ در نزدیکی مسجد سلیمان (1800 فوت، کنگلومرا)، سن پلیو-پلئیستوسن